Psychologia: Borderline – wszechobecny chaos

Podziel się wiedzą!

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Osobowość człowieka stanowi o pewnym dominującym wzorze postrzegania świata, przetwarzania informacji, myślenia, reakcji czy bycia w relacjach. To swego rodzaju konstrukt, pozwalającym nam przewidzieć, jak ktoś zachowa się w danej sytuacji. Zaburzenie borderline określa się mianem osobowości z pogranicza, gdyż towarzyszy mu stała labilność emocjonalna i huśtawki nastrojów. Ciągły chaos dominujący w uczuciach i myślach sprawia, że osoby żyjące z tym zaburzeniem przechodzą przez nieustające piekło.

Termin borderline (z ang. osobowość z pogranicza) jest stosunkowo nowy, używany od połowy XX wieku. Powstał dla określenia osób, których zaburzenia psychiczne klasyfikują się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi a nerwicami. Pogranicze o którym mowa sprawia, że osoby zmagające się z tym problemem funkcjonują podobnie jak te cierpiące na oba w/w zaburzenia, jednakże lepiej od pacjentów psychotycznych i gorzej od tych z nerwicą. Paradoks zaburzenia polega na tym, że pomimo ciągłych zmian emocjonalnych, stan pacjenta jest stabilny – określa się to mianem „stabilnej niestabilności”. 

Ekstremalna wrażliwość

Borderline najczęściej objawia się impulsywnością, ciągłym poczuciem pustki, trudnościami w określeniu własnej tożsamości i problemem z przewidywaniem konsekwencji swoich działań. Wszystkie te czynniki wpływają na problematyczny charakter ich kontaktów z innymi ludźmi, w efekcie czego otrzymują też mniej wsparcia od otoczenia.  Osoby zaburzone zwykle czują się lekceważone, co skutkuje sporami i słownymi atakami np. na członków rodziny czy partnera – z byle powodu. Charakteryzują się one również reprezentowaniem radykalnych i zmiennych opinii, często nierozsądnych, bez poparcia jakąkolwiek argumentacją. Związki ludzi z borderline są bardzo burzliwe, gdyż wystarczy najmniejszy mankament dostrzeżony w początkowo idealizowanym partnerze, aby problem urósł do wielkiej wagi oraz był postrzegany skrajnie negatywnie, co rodzi żal i rozczarowanie. Często doświadczane poczucie niepokoju i frustracji przejawiają się zachowaniem, które jest pozbawione szacunku wobec innych. Osoby z osobowością z pogranicza są bardzo wrażliwe na doznawane doświadczenia, gdyż obawiają się porzucenia – stąd też bardzo intensywna reakcja na każdą doznawaną emocję. Niestabilność bliskich relacji może być wynikiem stałego lęku przed odtrąceniem a także prób zatrzymania bliskiej osoby przy sobie za wszelką cenę. Uporczywe poczucie osamotnienia może powodować stany depresyjne, jednak w porównaniu do chorych na depresję, osoby z borderline częściej określają swoje związki z najbliższymi jako wrogie i funkcjonują w nich bardziej dysfunkcyjnie.  Problemy na tle lękowym nie są niestety jedynymi występującymi przy tym schorzeniu – mogą pojawić się też takie na tle psychotycznym oraz inne zaburzenia osobowości, np. antyspołeczne, schizotypowe czy osobowość zależna. 

Blisko – za blisko

Typowe dla osobowości z pogranicza jest silne pragnienie bycia w bliskiej relacji z drugą osobą. Potrzeba ta jest połączona z poczuciem lęku: przed „owładnięciem” przez nią i jednoczesnym byciem porzuconym. Generuje to wzmożone napięcie emocjonalne, które może prowadzić do podejmowania prób samobójczych, samookaleczania a także doświadczania przemijających stanów psychotycznych takich jak urojenia prześladowcze. Innymi często występującymi objawami są np. napady paniki, zaburzenia nastroju (najczęściej o charakterze depresyjnym) czy dolegliwości somatyczne (np. bólowe migrenowe lub objawy neurologiczne, które nie mają potwierdzenia w przyczynach organicznych). Borykający się z borderline mają skłonności do zaburzeń odżywiania, perwersji seksualnych (również przygodnego seksu bez zobowiązań) a także nadużywania używek i/lub substancji psychoaktywnych czy niekontrolowanej rozrzutności w wydawaniu pieniędzy. Trzeba tu jednak zauważyć, że wymienione objawy towarzyszą też innych schorzeniom psychicznym a także nie muszą występować jednocześnie, w związku z czym konieczne jest indywidualne przyjrzenie się problemom danej osoby oraz ich odpowiednia diagnostyka.

Inne od wszystkich

Najważniejszą różnicą pomiędzy osobowością z pogranicza a innymi zaburzeniami jest trudność w odbieraniu u innych osób ich dobrych i złych stron jednocześnie, dlatego są one postrzegane skrajnie – od uwielbienia do dewaluacji. Dla „ocenianych” tak surowo osób, konfrontacja z tego typu odbiorem może być niezwykle trudna, bolesna oraz budzić zróżnicowane postawy i emocje – od chęci pomocy pacjentowi, poprzez poczucie winy i bezsilności, aż po niechęć czy złość. Trudność relacji z osobowością z pogranicza nie tyczy się jednak tylko tych najbliższych, ale również zawodowych  terapeutycznych.


Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Wszędzie chaos

Jak już wspominałam, u osób zaburzonych mogą wystąpić zróżnicowane objawy i zachowania. Sprawia to, że poszukują one pomocy u wielu specjalistów (nie tylko psychologów i psychiatrów) takich jak: interniści, neurolodzy, chirurdzy itp. – co często jest przyczyną zamieszania w przychodniach czy szpitalach, ale też kontaktach prywatnych. Przeniesienie wewnętrznego chaosu pacjenta na najbliższe otoczenie jest wynikiem potrzeby uzewnętrznienia go.

A wszystko zaczęło się od…

Niektóre badania wykazują udział czynników genetycznych, aczkolwiek bliższa jest teoria o udziale czynników biologicznych. Główny nacisk w przyczynowości kładzie się jednak mimo wszystko na czynniki środowiskowe. Przyczyny schorzenia mogą mieć związek z dzieciństwem spędzonym w negatywnym środowisku lub doświadczonymi w tym okresie traumami (w tym również opuszczenie przez najbliższych), co może wpływać na niezakończony proces kształtowania spójnej tożsamości w przebiegu kryzysów rozwojowych i zatrzymania dojrzewania w aspekcie emocjonalnym. Wszystkie te czynniki oddziałują na siebie wzajemnie i mogą powodować odmienne konsekwencje u różnych osób. W przypadku utraty opiekuna w dzieciństwie, w procesie dorastania powstaje tzw. „nieufny wzorzec przywiązania”, który prowadzi do upośledzonej zdolności refleksji i zrozumienia siebie oraz innych co znacznie utrudnia umiejętność radzenia sobie z problematycznymi doświadczeniami. Dotąd nie odkryto jednak bezpośrednich przyczyn powstawania tego zaburzenia. Ponadto u osób z borderline wykazano obniżone działanie serotoniny, co może być przyczyną impulsywnego zachowania, agresji i działań autodestrukcyjnych. Nowsze badania mówią o różnicach w aktywności pewnych obszarów mózgu u osób zdrowych i zaburzonych. Osoby z tym schorzeniem mają nadaktywną korę wyspy odpowiadającą za intensywność emocji oraz obniżoną aktywność kory przedczołowej, która determinuje hamowanie reakcji, przede wszystkich w obliczu intensywnych emocji.

Regulacja emocji

Osobowość z pogranicza determinuje doznawanie emocjonalnych wzlotów i upadków, co komplikuje i utrudnia relacje z otoczeniem. Stąd osoby z zaburzeniem typu borderline, aby móc nauczyć się przydatnych mechanizmów wspomagających dobre zachowania społeczne, potrzebują specjalistycznej pomocy. Co raz większa ilość danych wykazuje, że negatywne doświadczenia odbijają się w budowie i działaniu mózgu osoby która ich doznała, dlatego bardzo ważne jest podjęcie kompleksowego leczenia połączonego z psychoterapią. Podstawą leczenia jest tu jednak prawidłowa diagnoza, gdyż schorzenie najczęściej mylone jest z nerwicą, co powoduje nieprawidłowy dobór leczenia.

Najważniejsza w terapii jest świadomość pacjenta co do swojego zaburzenia i jego motywacja do zmiany – praca nad labilnością nastrojów jest bardzo wymagająca i trudna, co może szybko zniechęcić do dalszego wysiłku. Ze względu na burzliwość i gwałtowność tworzonych przez pacjenta relacji, leczenie jest trudne a zwrócenie uwagi na jego dolegliwość może wywołać wrogość i raptowne przerwanie leczenia.  W związku z powyższym praca z psychologiem/psychiatrą najczęściej wspomagana jest farmakologicznie przez tzw. stabilizatory nastroju – szczególnie w przypadku, gdy brak kontroli nad agresją i negatywnymi emocjami zagraża samemu pacjentowi oraz jego otoczeniu.

Pierwszym krokiem  w terapii jest akceptacja, nazwanie odczuwanych emocji i uzasadnienie ich. W kolejnym etapie pacjent uczy się przyjmować swoje emocjonalne cierpienie i odczuwane stany w chwili w której się pojawiają – bez prób zaprzeczania rzeczywistości. 

Rozwój zdolności emocjonalnych u pacjentów z pogranicza osobowości jest bardzo istotnym elementem w poprawie ich osobistej i społecznej adaptacji. Jak przy leczeniu większości zaburzeń, bardzo ważne jest tu wsparcie najbliższych, a oprócz tego pomocny będą również rozwój pasji i zainteresowań. Jednoczesne zaistnienie wszystkich wymienianych czynników pozwoli osobie z borderline pokonać problemy i uwolnić się od swojego piekła. ✴︎

Małgorzata Kuczar, psycholog

Podziel się wiedzą!